才01
Vay nguyên
Mượn nguyên chữ Hán, đọc theo âm Hán Việt và giữ nghĩa gốc. Ví dụ tài 才, mệnh 命 trong câu “Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau”.
Nhập môn
Chữ Nôm được tạo ra thế nào?
Người xưa không nghĩ ra chữ Nôm từ con số không. Họ lấy chữ Hán làm vật liệu: khi thì mượn nguyên cả chữ, khi chỉ mượn âm, khi thì ghép hai chữ lại thành một chữ mới. Dưới đây là bốn cách hay gặp nhất. Chữ Nôm chưa bao giờ được chuẩn hóa, nên cùng một tiếng, mỗi văn bản, mỗi thời có thể viết một kiểu.
Ví dụ minh họa
Tách một chữ ra từng phần
- 1百Gợi nghĩabách · nghĩa “một trăm”Nhìn phần trên là biết chữ nói về số trăm.
- 2林Gợi âmlâm · nghĩa “rừng”Bỏ nghĩa “rừng”, chỉ lấy âm lâm. Tiếng Việt xưa đọc trăm gần như tlăm, nên lâm là âm Hán gần nhất.
- 𤾓Chữ Nômtrăm · số 100Nghĩa lấy từ 百, âm lấy từ 林. Người đọc ghép hai gợi ý lại thành tiếng trăm.
𤾓𢆥𥪞𡎝𠊛些Trăm năm trong cõi người ta — Truyện Kiều, câu 1
沒02
Giả tá
Mượn chữ Hán chỉ vì âm đọc giống, còn nghĩa thì khác hẳn. Chữ 沒 (một) vốn nghĩa là chìm, mất, được mượn để ghi số một.
𤾓03
Hình thanh
Ghép một phần gợi nghĩa với một phần gợi âm. Chữ trăm 𤾓 có 百 (bách, một trăm) chỉ nghĩa và 林 (lâm) chỉ âm. Phần lớn chữ Nôm tự tạo được làm theo cách này.
𡗶04
Hội ý
Ghép các bộ phận mà bộ phận nào cũng góp vào nghĩa. Chữ trời 𡗶 gồm 天 (thiên, trời) đặt trên 上 (thượng, ở trên): trời là cái ở trên cao.
Muốn biết chữ Nôm xuất hiện từ bao giờ và ai đã viết bằng nó? Đọc lịch sử chữ Nôm.